چگونه از چک برگشتی شکایت کنیم؟ راهنمای جامع مراحل شکایت و وصول وجه

شکایت چک برگشتی یکی از رایج‌ ترین موضوعات حقوقی در ایران است که بسیاری از افراد در معاملات روزمره با آن رو به‌ رو می ‌شوند. زمانی‌ که صادر کننده چک موجودی کافی در حساب ندارد یا از پرداخت وجه خودداری می‌کند، دارنده چک می‌تواند از طریق مراجع قانونی برای وصول حق خود اقدام کند. آشنایی با مراحل و نحوه شکایت چک برگشتی به افراد کمک می ‌کند تا بدون سردرگمی، بهترین مسیر حقوقی یا کیفری را انتخاب کنند. در ادامه، به‌ صورت کامل به بررسی مراحل و نکات مهم این فرآیند می‌پردازیم.

چک برگشتی چیست؟

چک در معاملات روزمره اقتصادی نقش بسیار مهمی دارد و یکی از ابزارهای پرداخت رایج محسوب می‌ شود. اما وقتی چک صادر شده به علت نبود موجودی یا مشکلات دیگر پرداخت نشود، به اصطلاح برگشت می‌ خورد. در این وضعیت، دارنده چک (شاکی) می ‌خواهد بداند چگونه می‌ تواند شکایت کند و مبلغ چک را دریافت نماید.

انواع چک و تأثیر آن بر شکایت

قبل از ورود به مراحل شکایت باید بدانیم چه نوع چکی داریم، چون نوع چک تعیین می‌ کند با چه رویه‌ ای باید شکایت کنیم:

چک صیادی: چکی است که مطابق قانون جدید چک به سامانه صیاد ثبت شده است. این چک‌ها امکانات اجرایی جدیدی دارند، مثل صدور اجرائیه سریع‌تر.
چک قدیمی (غیرصیادی): چکی که قبل از مقررات جدید یا بدون ثبت در سامانه صیاد است. برای این چک‌ها باید از روش‌های قدیمی‌تر پیگیری شود.
نوع چک (صیادی یا غیرصیادی) تعیین می‌ کند که آیا می‌ توان از روش صدور اجرائیه استفاده کرد یا باید از راه قضایی اقدام شود.

برای شکایت چک برگشتی باید چه کرد؟

قبل از اینکه اقدام به شکایت کنید، باید چند شرط و مقدمۀ قانونی را رعایت کنید تا شکایت‌ تان پذیرفته شود:

1.گواهی عدم پرداخت (گواهی برگشت چک)
اولین گام پس از برگشت خوردن چک از بانک، گرفتن گواهی عدم پرداخت از بانک است. این گواهی به عنوان سند اصلی برای شکایت به مراجع قضایی یا اجرای ثبت ارائه می ‌شود.

2.زمان‌ بندی قانونی (مهلت)

دارنده باید ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور چک برای برگشت زدن آن اقدام کند تا امکان شکایت کیفری فراهم شود.
پس از اخذ گواهی عدم پرداخت، باید ظرف ۶ ماه پس از تاریخ گواهی شکایت کیفری را مطرح کند
اگر مهلت‌ ها از دست برود، امکان پیگیری کیفری از بین می‌ رود و فقط مسیر حقوقی باقی می‌ ماند.

3.شرایط قانونی چک برای شکایت کیفری
برای اینکه شکایت کیفری پذیرفته شود، چک باید شرایطی داشته باشد، از جمله:

چک روز باشد (یعنی صادر کننده و دارنده در همان روز آن را به بانک ارائه دهد)
چک مشروط نباشد (نباید شرطی برای پرداخت آن مقرر شده باشد)
چک بدون تاریخ نباشد و تاریخ‌گذاری در آن به درستی انجام شده باشد
چک پس از برگشت نباید منتقل شده باشد (اگر چک به دیگری انتقال یابد بعد از برگشت، حق شکایت کیفری از بین می‌رود)
چک سفید امضاء نباشد (یعنی صادرکننده چک را بدون وارد کردن مبلغ یا بدون تاریخ داده باشد و دارنده بعداً آن را کامل کرده باشد)
معامله‌ ای که چک بابت آن صادر شده نباید غیرمجاز باشد (مثلاً برای معاملات خلاف قانون)

اگر هر یک از این شرایط نقض شده باشد، دادگاه ممکن است شکایت کیفری را رد کند و دارنده مجبور شود مسیر حقوقی را انتخاب کند.

4.تهیه مدارک کامل
مدارکی که باید همراه شکایت چک برگشتی داشته باشید معمولاً شامل موارد زیر است:

اصل چک برگشتی + کپی برابر اصل آن
گواهی عدم پرداخت از بانک +شناسنامه یا کارت ملی شاکی + کپی آن
تنظیم دادخواست یا شکایت‌ نامه شامل خواسته‌ ها و دلایل
تمبر مالیاتی یا تمبر شکایت (در مواقع لازم)
کپی اسناد و مدارکی که بتواند ادعای شما را ثابت کند (قرارداد، فاکتور، مکاتبات، رسید پرداخت اگر وجود دارد)

با فراهم بودن این مقدمات و مدارک، می‌ توانید وارد مرحله شکایت شوید.

اگر چک توسط شخص دیگری پشت‌ نویسی شده باشد، ممکن است مسئولیت پرداخت به عهده او نیز باشد. برای آشنایی، مقاله قوانین پشت‌نویسی چک را بخوانید.

نحوه شکایت چک برگشتی

نحوه شکایت چک برگشتی از مراحل مهمی است که دارنده چک باید با دقت انجام دهد تا بتواند در کوتاه‌ ترین زمان ممکن به حق خود برسد. دارنده چک می‌تواند از سه طریق مختلف اقدام کند: شکایت کیفری، شکایت حقوقی یا مراجعه به اجرای ثبت.

شناخت تفاوت این مسیرها اهمیت زیادی دارد، زیرا هر کدام قوانین، زمان‌ بندی و آثار متفاوتی دارند.

در شکایت کیفری چک بلا محل، اگر دارنده چک در مدت شش ماه از تاریخ صدور یا برگشت چک، شکایت خود را در دادسرا ثبت کند، صادرکننده چک ممکن است به مجازات حبس محکوم شود. این روش زمانی کاربرد دارد که قصد دارید فرد صادرکننده را تحت فشار قانونی قرار دهید تا مبلغ را سریع‌تر پرداخت کند. اما در صورتی که مهلت‌های قانونی گذشته باشد یا چک به‌صورت وعده‌دار یا تضمینی صادر شده باشد، امکان شکایت کیفری وجود ندارد و باید از مسیر حقوقی اقدام شود.

در روش دادخواست حقوقی چک برگشتی، دارنده چک از طریق دادگاه حقوقی محل بانک، دادخواستی برای مطالبه وجه چک ثبت می‌کند.

این شیوه زمانی استفاده می‌شود که هدف، دریافت مبلغ چک و خسارات تأخیر است نه مجازات صادرکننده. در این حالت، قاضی با بررسی اسناد و مدارک، حکم به پرداخت وجه صادر می‌کند. هرچند این روش کمی زمان‌برتر از شکایت کیفری است، اما از نظر اثبات حق مالی بسیار مطمئن‌تر محسوب می‌شود.

روش سوم، اجرای ثبت چک صیادی یا چک بانکی از طریق اداره ثبت اسناد رسمی است. اگر چک شما دارای کد صیادی و شرایط قانونی لازم باشد، می‌توانید بدون نیاز به طرح دعوا، از اداره ثبت تقاضای صدور اجرائیه چک کنید. در این حالت، حساب‌های صادرکننده مسدود می‌شود و اموال او تا پرداخت وجه چک توقیف خواهد شد. این روش سریع‌تر از مسیر دادگاه است و برای چک‌های رسمی و صیادی گزینه‌ای بسیار کارآمد به‌شمار می‌رود.

اگر هنوز نمی‌دانید کدام مسیر برای شما مناسب ‌تر است، می‌توانید از وکیل کیفری متخصص در دعاوی چک مشاوره بگیرید تا مسیر شکایت شما دقیق‌تر پیش برود.

مراحل شکایت چک برگشتی

به‌ طور کلی، مراحل شکایت چک برگشتی شامل موارد زیر است:

مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت چک.
ثبت شکایت در دادسرا یا دادگاه (بسته به نوع شکایت).
تکمیل مدارک شامل اصل چک، گواهی عدم پرداخت و کارت ملی.
حضور در جلسات دادرسی و پیگیری روند پرونده.
دریافت حکم نهایی و اجرای آن از طریق دادگاه یا اداره ثبت.

هر یک از این مراحل باید با دقت انجام شود تا حق دارنده چک از بین نرود. بنابراین توصیه می‌ شود پیش از اقدام، با وکیل متخصص در پرونده‌ های چک برگشتی مشورت کنید تا سریع‌ ترین و مطمئن‌ ترین روش را برای وصول وجه انتخاب نمایید.

نکات ریز و توصیه‌ های کاربردی

در کنار مراحل رسمی، چند نکته کاربردی می‌تواند به موفقیت شکایت شما کمک کند:

ثبت سریع چک در سامانه صیاد: اگر صادرکننده چک را در سامانه صیاد ثبت نکرده باشد، امکان صدور اجرائیه ممکن است کاهش یابد.
همکاری با وکیل متخصص چک: داشتن وکیلی که تجربه دعاوی چک دارد، احتمال موفقیت شما را افزایش می‌دهد و روند پرونده را تسریع می‌کند.
تضمین صحت مدارک و امضاها: اگر بانک امضای صادرکننده چک را گواهی کرده باشد، احتمال رد موضوع از بابت امضا کمتر است.
تحویل چک به موقع به دادگاه یا دفتر خدمات: تأخیر در تحویل ممکن است باعث رد شکایت شود.
دقت به مهلت‌ها: اگر مهلت شکایت کیفری را از دست دهید، راه قطعی شکایت کیفری بسته می‌شود و مجبورید راه حقوقی را طی کنید.
پیگیری اجرای حکم: حتی پس از صدور حکم یا اجرائیه، باید پیگیری کنید که اموال صادرکننده توقیف شوند.
توجه به دعاوی جانبی: امکان شکایت از ظهر نویس یا ضامن وجود دارد (در روش حقوقی) و در بعضی شرایط می‌ توانید خسارات و هزینه دادرسی را هم مطالبه کنید.

برای بررسی پرونده خود یا دریافت راهنمایی بیشتر، از طریق مشاوره تلفنی با وکیل اقدام کنید تا بهترین مسیر شکایت چک برگشتی را انتخاب نمایید.

نتیجه گیری

در نهایت، شکایت چک برگشتی یکی از مهم‌ ترین راه ‌های قانونی برای احقاق حق دارنده چک است. بسته به نوع چک و شرایط آن، می‌توان از سه مسیر کیفری، حقوقی یا اجرای ثبت برای وصول مبلغ اقدام کرد. آگاهی از مهلت ‌ها، مدارک و تفاوت این روش ‌ها نقش تعیین‌ کننده ‌ای در موفقیت پرونده دارد. اگرچه روند شکایت ممکن است زمان ‌بر باشد، اما با پیگیری دقیق و استفاده از مشاوره حقوقی یا وکیل متخصص، امکان دریافت وجه چک و حتی خسارات ناشی از تأخیر نیز فراهم خواهد شد.

در صورت نیاز به مشاوره تخصصی، می‌ توانید با وکیل چک مشورت کنید تا بهترین روش شکایت چک برگشتی را با توجه به شرایط پرونده شما پیشنهاد دهد.