ازدواج موقت بدون اجازه پدر چه حکمی دارد؟(از دید قانون و شرع)

ازدواج موقت، که در فقه اسلامی به آن صیغه موقت گفته می ‌شود، یکی از انواع ازدواج‌ های مشروع در اسلام است. اما یکی از پرسش‌ های پر تکرار و بحث‌ برانگیز این است که ازدواج موقت بدون اجازه پدر چه حکمی دارد؟
این موضوع هم از نظر شرع اسلام و هم قانون مدنی ایران مقررات خاص خود را دارد و نادیده‌ گرفتن آن می‌ تواند پیامدهای قانونی و اجتماعی به‌ همراه داشته باشد.

دیدگاه قانون مدنی در مورد ازدواج موقت بدون اجازه پدر

طبق ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی ایران:

«نکاح دختر باکره، اگرچه به سن بلوغ رسیده باشد، موقوف به اجازه پدر یا جد پدری اوست.»

بنابراین، ازدواج موقت دختر باکره بدون اذن پدر از نظر قانونی باطل است، مگر در شرایط خاصی که در ادامه توضیح داده می‌شود.
در این ماده، تفاوتی بین ازدواج دائم و موقت ذکر نشده، بنابراین قانون ‌گذار اجازه پدر را برای هر دو نوع ازدواج لازم می‌داند.

در عمل، اگر عقد بدون اذن پدر انجام شود، دفترخانه‌ها مجاز به ثبت آن نیستند و حتی اگر عقد شرعی خوانده شود، از نظر حقوقی بی‌ اعتبار است.

تبصره ها و استثناهای قانونی بر اجازه پدر در ازدواج موقت

اما قانون همیشه راه‌هایی برای موارد خاص در نظر گرفته است.در تفسیر ماده ۱۰۴۳ آمده که اگر:

1. پدر یا جد پدری بی‌دلیل و از روی عناد اجازه ازدواج را ندهد،
2. خواستگار صلاحیت اخلاقی، دینی و مالی لازم را داشته باشد،

در این شرایط دختر می‌تواند با اجازه دادگاه خانواده ازدواج کند.
دادگاه پس از بررسی شرایط، در صورت مصلحت دختر، اذن پدر را ساقط کرده و اجازه ازدواج موقت یا دائم را صادر می‌کند.

حکم صیغه موقت دختر باکره بدون اجازه پدر

در فقه شیعه، صیغه‌ ی موقت دختر باکره بدون اجازه پدر در بیشتر رساله‌ های مراجع صحیح نیست؛ یعنی اگر دختر باکره باشد و پدر یا جدّ پدری در دسترس و شایسته‌ ی تصمیم‌ گیری باشند، اذن آنان شرط صحت عقد است. دلیلش هم «حقّ ولایت پدر بر دختر باکره» و برای حفظ مصلحت او دانسته شده است. تنها در برخی موارد استثنایی—مثل نبودن پدر، ناشایست بودن او برای تصمیم‌ گیری، یا جلوگیری بی‌دلیل و غیرمنطقی از ازدواج—برخی فقها می‌ گویند می‌ توان بدون اذن او عقد کرد. با این حال، حکم دقیق بسته به مرجع تقلید متفاوت است و لازم است مطابق فتوای مرجع خود عمل شود.

حکم شرعی ازدواج موقت بدون اذن پدر از دید مراجع تقلید

از نظر فقهی، تقریباً همه‌ ی مراجع تقلید معتقدند که اذن پدر در ازدواج موقت دختر باکره شرط صحت عقد است.
در ادامه چند نظر مهم را ببین:

• آیت ‌الله خامنه‌ای: ازدواج موقت دختر باکره بدون اذن پدر، بنابر احتیاط واجب باطل است.
• آیت ‌الله مکارم شیرازی: در ازدواج موقت نیز همانند ازدواج دائم، اذن پدر لازم است.
• آیت ‌الله سیستانی: اگر دختر رشیده باشد و مصلحت خود را تشخیص دهد، اذن پدر بنابر احتیاط مستحب است.
• آیت ‌الله وحید خراسانی: ازدواج موقت بدون اذن پدر باطل است مگر در صورت مرگ یا سلب ولایت پدر.

در نتیجه، از دید فقهی و شرعی هم بدون اذن پدر، عقد ازدواج موقت معتبر نیست.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید با وکیل خانواده موسسه حقوقی کارمانیا مشورت و از وی راهنمایی بخواهید.

مجازات صیغه بدون اجازه پدر

در فقه شیعه، درباره صیغه بدون اجازه پدر برای دختر باکره یعنی عقد موقت بدون اذن ولی ، مجازاتی شرعی در معنای «کیفر» (مثل زندان، شلاق، یا جزای قانونی) تعریف نشده است؛ بلکه مسئله درباره صحّت عقد است: اگر اجازه پدر یا جدّ پدری گرفته نشود، بسیاری از مراجع آن عقد را باطل می‌ دانند.
به عبارت دیگر، «صیغه» انجام شده معتبر به شمار نمی‌ آید و زن و مرد — بر اساس آن عقد — محرم دائم یکدیگر محسوب نمی‌ شوند و حقوق ناشی از ازدواج (مثل مهر، ارث، محرمیت) برقرار نمی‌ گردد.

ازدواج موقت بدون ثبت رسمی از دید قانون

ازدواج موقت بدون ثبت رسمی، حتی با اجازه پدر، مشکلات زیادی به همراه دارد. بر اساس ماده ۴۹ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، اگر ازدواج موقت به بارداری زن منجر شود یا طرفین تمایل به ثبت آن داشته باشند، ثبت رسمی آن الزامی است. در غیر این صورت، مرد ممکن است طبق قانون به مجازات نقدی یا حبس تعزیری محکوم شود. بنابراین، انجام ازدواج موقت بدون اجازه پدر و بدون ثبت رسمی، هم از نظر شرعی باطل است و هم از نظر قانونی جرم محسوب می‌شود.

 

شرایط صیغه موقت دختر بالای 30 سال

در فقه شیعه، حتی دختر بالای ۳۰ سال هم اگر باکره باشد، همچنان برای عقد موقت معمولاً نیاز به اجازه پدر یا جد پدری دارد؛ اما این قانون همیشه مطلق نیست. اگر پدر در دسترس نباشد، صلاحیت تصمیم‌گیری نداشته باشد یا بی‌دلیل و بدون منطق مانع ازدواج او شود، بسیاری از فقها معتقدند دختر می‌تواند بدون اجازه ولی ازدواج موقت را به‌صورت صحیح انجام دهد. در مقابل، اگر دختر سابقه ازدواج داشته باشد (بیوه یا مطلقه)، کاملاً مستقل محسوب می‌شود و برای عقد دائم یا موقت هیچ نیازی به اجازه پدر ندارد. یعنی آنچه حکم را تعیین می‌کند سن نیست، باکره بودن یا نبودن است.
وکیل تلفنی در کرمان از موسسه حقوقی کارما نیا تلاش می‌کند این مسائل فقهی را با زبانی روان، دقیق و قابل فهم توضیح دهد تا کاربران بتوانند آگاهانه و مطمئن تصمیم بگیرند.

پیامد های ازدواج موقت بدون اجازه پدر

ازدواج موقت بدون اجازه پدر نه‌تنها از نظر قانون مدنی ایران، بلکه از دید فقه اسلامی نیز پیامدهای سنگینی دارد.

• از نظر اجتماعی، ازدواج موقت بدون اذن پدر می‌تواند موجب اختلاف خانوادگی، از بین رفتن اعتماد، و آسیب به اعتبار دختر در جامعه شود. در صورت بارداری، چون عقد ثبت نشده و فاقد اعتبار است، اثبات نسب فرزند به شدت دشوار می‌شود و در بسیاری از موارد، دختر مجبور به شکایت برای احقاق حق خود می‌شود که فرآیندی طولانی و آسیب‌زا دارد.
• همچنین، اگر صیغه بدون اجازه پدر بدون ثبت رسمی در دفترخانه انجام شود، مرد طبق ماده ۴۹ قانون حمایت خانواده، در صورت بروز بارداری یا اختلاف، ممکن است با مجازات کیفری یا جریمه نقدی روبه‌رو شود. از طرف دیگر، اگر ثابت شود که عقد به‌صورت غیرقانونی یا با جعل مدارک انجام شده، حتی شائبه‌ی جرم جعل و فریب در ازدواج هم مطرح می‌شود.
• از نظر روانی نیز این نوع رابطه می‌تواند فشار زیادی بر دختر وارد کند. چون او در وضعیت نا مشخصی قرار می‌گیرد که نه از نظر جامعه پذیرفته شده و نه از نظر قانون حمایت می‌شود. بسیاری از وکلای خانواده تأکید می‌کنند که ازدواج دختر باکره بدون رضایت پدر، در صورت عدم طی مراحل قانونی، باعث می‌شود که زن در صورت بروز اختلاف، هیچ حق ثبت یا اثبات عقد و مهریه نداشته باشد.

در نهایت، ازدواج موقت بدون اجازه پدر ممکن است از دید برخی، یک موضوع شخصی یا مذهبی به نظر برسد، اما در واقع اثری مستقیم بر اعتبار قانونی، اجتماعی و حتی روانی طرفین دارد. از همین رو توصیه می‌شود قبل از هر اقدامی، موضوع با پدر، جد پدری یا دادگاه خانواده مطرح شود تا عقد شرعی و قانونی باشد و از بروز مشکلات جبران‌ ناپذیر جلوگیری گردد.

مواردی که اذن پدر برای ازدواج لازم نیست:

در برخی شرایط خاص، اذن پدر برای ازدواج موقت دختر باکره الزامی نیست و قانون این حق را به دختر داده است. بر اساس تفسیر ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی، اگر پدر یا جد پدری در قید حیات نباشند، یا بدون دلیل منطقی از دادن اجازه خودداری کنند، دختر می‌تواند با اجازه دادگاه خانواده اقدام به ازدواج موقت کند. همچنین اگر دختر بیوه یا مطلقه باشد حتی در صورتی که باکره مانده باشد، اذن پدر دیگر شرط نیست، زیرا ولایت پدر با ازدواج پیشین از بین رفته است. در این موارد، ازدواج موقت بدون اجازه پدر از نظر قانونی معتبر بوده و در صورت رعایت شرایط شرعی، کاملاً صحیح محسوب می‌شود.

آیا ازدواج موقت از طریق پیامک یا تلفن معتبر است؟

خواندن صیغه تلفنی در ازدواج موقت، احکام و شرایط خاص خود را دارد.

با گسترش فضای مجازی، برخی جوانان صیغه موقت را از طریق پیامک، تلفن یا واتساپ می‌ خوانند.
از نظر فقهی، اگر ایجاب و قبول به زبان عربی صحیح یا ترجمه‌ی دقیق آن و با قصد واقعی گفته شود، عقد شرعی محسوب می‌شود.
اما از نظر قانونی، این نوع عقد قابل اثبات نیست مگر با شاهد یا سند معتبر.
بنابراین ازدواج موقت از طریق پیامک یا تلفن، بدون اذن پدر و بدون شاهد، هیچ اعتبار قانونی ندارد.

نتیجه گیری

در نهایت، ازدواج موقت بدون اجازه پدر طبق ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی از نظر شرعی و قانونی معتبر نیست و می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

تنها در شرایط خاص و با اجازه دادگاه خانواده، دختر می‌تواند بدون اذن پدر ازدواج کند. بنابراین برای جلوگیری از مشکلات حقوقی و شرعی، دریافت اذن پدر در صیغه موقت ضروری است.